Historische reis zo snel als het licht

Historische reis zo snel als het licht

Gaat er een lampje branden?

Wij mensen willen graag wat kunnen zien in het donker. Als je thuiskomt na een lange werkdag is het toch fijn om met een druk op een knopje de kamer te kunnen verlichten. Dat kan niet alleen heel nuttig zijn om nog in de avond iets gedaan te krijgen of überhaupt je interieur nog mooi en heel te laten (omdat je niet overal tegenaan hoeft te lopen), maar lampen kunnen ook zorgen sfeer en ontspanning in je huis. Zoals het lichtknopje aan de muur die we allemaal kennen illustreert: het gebruik van kunstmatig licht is voor ons niet zo’n punt. Wat veel mensen zich echter niet realiseren is dat dit gemak historisch gezien nog helemaal niet zo lang bestaat. Verreweg het grootste gedeelte van de geschiedenis van de mens hebben wij veel moeite moeten doen om onze omgeving te kunnen verlichten en het gebruik van licht verliep lang niet altijd vlekkeloos. Gelukkig hebben onze voorouders en later ook nog allerlei andere belangrijke historische figuren voor ons dit gemak om onszelf bij te lichten mogelijk gemaakt, door met allerlei vindingrijke oplossingen en belangrijke uitvindingen te komen die uiteindelijk uitkwamen bij het lichtknopje.

Gaat er een lampje branden?

Wij mensen willen graag wat kunnen zien in het donker. Als je thuiskomt na een lange werkdag is het toch fijn om met een druk op een knopje de kamer te kunnen verlichten. Dat kan niet alleen heel nuttig zijn om nog in de avond iets gedaan te krijgen of überhaupt je interieur nog mooi en heel te laten (omdat je niet overal tegenaan hoeft te lopen), maar lampen kunnen ook zorgen sfeer en ontspanning in je huis. Zoals het lichtknopje aan de muur die we allemaal kennen illustreert: het gebruik van kunstmatig licht is voor ons niet zo’n punt. Wat veel mensen zich echter niet realiseren is dat dit gemak historisch gezien nog helemaal niet zo lang bestaat. Verreweg het grootste gedeelte van de geschiedenis van de mens hebben wij veel moeite moeten doen om onze omgeving te kunnen verlichten en het gebruik van licht verliep lang niet altijd vlekkeloos. Gelukkig hebben onze voorouders en later ook nog allerlei andere belangrijke historische figuren voor ons dit gemak om onszelf bij te lichten mogelijk gemaakt, door met allerlei vindingrijke oplossingen en belangrijke uitvindingen te komen die uiteindelijk uitkwamen bij het lichtknopje.

De eerste echte lamp die wij kennen is de olielamp. Volgens wetenschappers stamt de olielamp uit 12000 en 15000.

De eerste lamp

De oorsprong van het woord lamp zegt al iets over de voorgeschiedenis van de lamp. Het woord lamp stamt namelijk af van het Latijnse woord “Lampas”, dat fakkel of toorts betekent. Voordat de eerste lamp werd uitgevonden, maakte de mens gebruik van andere objecten die zijn of haar omgeving konden verlichten, zoals - je raadt het al - een fakkel of een toorts. De eerste echte lamp die wij kennen is de olielamp. Volgens wetenschappers stamt de olielamp uit 12000 en 15000. De olielamp werd voor het eerst gebruikt door de Egyptenaren, waarbij stenen en schelpen, en later ook zelf gemaakte potjes van pas kwamen. Talg werd gebruikt als brandstof en de lontjes werden gemaakt van plantenvezels. Olielampen zouden daarnaast ook in het oude Griekenland en Rome zijn gebruikt, waarbij de lampen met olijfolie werden gevoed.

Geschiedenis van het licht

Lampen in de 19e eeuw en later

De Industriële Revolutie is uiteindelijk verantwoordelijk geweest voor een versnelde ontwikkeling van de lamp, zoals wij die tegenwoordig kennen. In de 19e eeuw groeide het kleinschalig gebruik van allerlei verschillende vormen kunstlicht tot verlichting op grote schaal. Omdat mensen het steeds drukker kregen vonden er steeds meer activiteiten ‘s avonds en ‘s nachts plaats (denk ook aan ploegendiensten in fabrieken), waar natuurlijk ook belichting voor nodig was. Daarnaast zorgde de opkomst van nieuwe brandstoffen als gas, petroleum en elektriciteit voor veel nieuwe mogelijkheden tot verlichting. Na de olielamp werd de petroleum lamp uitgevonden en in 1859 op de markt gebracht. Een voordeel van de petroleum lamp was het metalen tuitje, waardoor minder snel olie werd geknoeid. Kort daarna kwamen ook de gas-, karbiet- en nertslamp op de markt.

In 1879 werd de gloeilamp geintroduceerd. Thomas Edison wordt door veel mensen gezien als de uitvinder van de gloeilamp. Echter is het ontstaan van de gloeilamp in werkelijkheid ontstaan door een opeenvolging van verschillende uitvindingen, door verschillende personen. Zo was er weinig verschil tussen de kooldraadlamp van de Engelsman Joseph Swan in het begin van 1879 - een lamp met een gloeidraad van koolstof - en de lamp van Edison die een half jaar later werd uitgevonden. Na de gloeilamp waren andere belangrijke uitvindingen onder andere nog de spaarlamp die in de jaren ‘70 werd geïntroduceerd en meest recentelijk de ledlamp die in 2006 op de markt werd gebracht.